Tarifeli ve tarifesiz taşımacılık nedir?

Tarifeli ve tarifesiz taşımacılık, otobüsle yapılan yolcu taşımalarının düzenli olup olmamasına göre yapılan ayrımdır. Karayolu Taşıma Yönetmeliği md. 4'e göre tarifeli yolcu taşıma, önceden bir taşıma hattı, güzergâh, zaman ve ücret tarifesi belirlenerek ve bunlara uyularak yapılan düzenli taşımadır. Tarifesiz yolcu taşıma ise bu tarifeler belirlenmeden, grup yolcu durumuna göre arızi veya mekik sefer düzenlenerek yapılan düzensiz ve grup taşımasıdır.

Tarifeli taşımacılık nasıl işler?

Tarifeli taşımacılıkta firma, seferin hattını, güzergâhını, ara duraklarını, saatlerini ve ücretini önceden belirler ve Bakanlığa bildirir. Yönetmelik zaman tarifesini taşımaları saat yönünden, ücret tarifesini ücret yönünden düzenleyen ve uyulması zorunlu belgeler olarak tanımlar. Terminalden kalkan, bilet satılan şehirlerarası seferler bu modele girer.

Md. 36/1 tarifeli taşımada her yolcu için ayrı yolcu taşıma bileti düzenlenmesini zorunlu tutar. Biletlerde koltuk numarası bulunur ve satılmış koltuk başkasına satılamaz.

Tarifesiz taşımacılık nasıl işler?

Tarifesiz taşımacılık, belirli bir grubun ihtiyacına göre düzenlenen arızi veya mekik seferlerdir; önceden ilan edilmiş saat ve ücret yoktur. Örneğin bir okul gezisi için kiralanan otobüs bu türdendir. Md. 37 tarifesiz taşımalarda taşıma sözleşmesi yapılmasını zorunlu tutar; sözleşmede güzergâh, gün ve saatler, yolcu sayısı, ücret ve yolcu listesi yer alır.

Tarifeli ve tarifesiz taşımacılık farkı

İki model belge, belge düzeni ve acente ilişkisi bakımından ayrılır. Tarifeli seferde her yolcuya bilet kesilir ve acente bilet satabilir; tarifesiz seferde taşıma sözleşmesi yapılır ve acente bilet düzenleyemez.

Örnek: aynı firmanın iki farklı işi

Bir otobüs firması Ankara–Samsun hattında her gün belirli saatlerde kalkan seferler yapıyor; bu seferlerin saatleri ve ücretleri Bakanlığa bildirilmiş tarifelere bağlıdır. Aynı firma hafta sonu bir derneğin gezi grubu için kiralık otobüs de gönderiyor. İlk iş tarifeli taşımacılıktır: yolculara tek tek bilet kesilir ve acenteler bu seferlerin biletini satabilir. İkinci iş tarifesiz taşımacılıktır: dernekle taşıma sözleşmesi yapılır ve yolcu listesi sözleşmeye bağlanır. Firma bu iki iş için uygun belgelere, örneğin D1 ve D2'ye, ayrı ayrı sahip olmalıdır.

Acente için anlamı

Otobüs bileti acenteliği tarifeli seferler üzerine kuruludur; tarifesiz taşımada acentenin bilet düzenlemesi md. 42/2 gereği mümkün değildir. Belge türlerinin tamamı yetki belgesi maddesinde, acentenin tarifeye bağlılığı acentelik sözleşmesi maddesinde anlatılır.

Bir acentenin kullandığı otobüs bileti yazılımı da bu çerçevede, firmaların satışa açtığı seferleri arayıp koltuk satışı yapan bir araçtır; sefer planlama, tarife oluşturma veya taşıma sözleşmesi yönetimi firma tarafının işidir. Bu ayrım acente yazılımı mı, firma otomasyonu mu rehberinde ayrıntılı ele alınır.