Acentelik sözleşmesi nedir?

Acentelik sözleşmesi, yolcu taşımacılığında F1 veya F2 yetki belgesi sahibi bir acentenin, adına bilet satacağı otobüs firmasıyla yaptığı sözleşmedir. Karayolu Taşıma Yönetmeliği md. 42 bu sözleşmenin acentenin yetki belgesine kaydettirilmesini zorunlu tutar. Halk arasında "firma acenteliği" veya "bilet satış bayiliği" denilen ilişkinin hukuki karşılığı budur.

Acentelik sözleşmesi neden zorunludur?

Acentelik sözleşmesi zorunludur, çünkü acente yalnız sözleşme yapıp belgesine kaydettirdiği firmalar adına bilet satabilir. Md. 42/1 hem kayıt yükümlülüğünü hem de bu sınırı açıkça düzenler; aykırı davranan acenteye idari para cezası uygulanır. Yani F1 veya F2 belgesi acentelik yapma iznini, sözleşme ise hangi firma adına satış yapılacağını belirler.

Yönetmelik md. 4, yetki belgesi sahibinin acentelik sözleşmesi yaptığı firmaları gösteren ve elektronik olarak da düzenlenebilen belgeye "acente listesi" der. Md. 40/1'e göre acenteler, bu sıfatla yaptıkları işlemlerden taşımacılarla birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur.

Kaç firmayla sözleşme yapılabilir?

F1 veya F2 sahipleri en fazla 20 firmayla acentelik sözleşmesi yapabilir. Md. 14/5'e göre sözleşme B1, B2, D1, D2, D4 ve tarifeli faaliyet gösteren A1 belge sahipleriyle yapılabilir; D4 belgeli firmalarla yapılan sözleşmeler 20 sayısına dâhil edilmez. F1 sahipleri, B1 veya B2 belgeli firmaların uluslararası taşımalarına aracılık edemez.

Yalnız internet üzerinden satış yapacaklar için ayrıntı internetten otobüs bileti satışı rehberindedir.

Sözleşme acenteye ne kazandırır, ne sınırlar?

Sözleşme acenteye firma adına bilet düzenleme hakkı verir, ama bu hak firmanın tarifesiyle sınırlıdır. Md. 42/2'ye göre acente, tarifeli firmalar adına Bakanlığa bildirilen ücret ve zaman tarifesine, taşıma güzergâhına ve ara duraklara uymayan bilet düzenleyemez. Tarifesiz taşımacılık yapan firmalar adına ise yolcu bileti veya bilet yerine geçen herhangi bir belge düzenleyemez. Md. 40/1 gereği acente sözleşmeli firma adına yaptığı işlemlerden firmayla birlikte sorumlu olduğu için, sözleşmenin kapsamını ve firmanın iptal koşullarını iyi bilmesi gerekir.

Firma bazında başvuru süreci ve şartlar firmaya göre değişir; genel adımlar otobüs firması acenteliği nasıl alınır rehberinde anlatılır.

Örnek: üç firmayla çalışan bir acente

Kayseri'de F1 belgeli bir acente, üç otobüs firmasıyla ayrı ayrı acentelik sözleşmesi yapıp bunları belgesine kaydettiriyor. Bu acente yalnız bu üç firmanın seferleri için bilet düzenleyebilir; dördüncü bir firmanın seferini satmak için önce o firmayla da sözleşme yapması ve belgesine kaydettirmesi gerekir. Sözleşmeli firma sayısı 20'ye ulaştığında, D4 belgeli firmalar dışında yeni sözleşme için yer kalmaz. Yalnız internetten satış yapan bir acente bu sayı sınırına tabi değildir, ama belgesini güncel ücretin 10 katına almıştır.

Otobüs bileti yazılımında firma ilişkisi

Satış yetkisi yazılımdan değil, yetki belgesinden ve acentelik sözleşmesinden gelir. DIJI.TECH'in otobüs bileti yazılımı sözleşmenin yerine geçmez; firma ilişkisini fiyatlandırmada ve raporlamada izler:

• Her otobüs firması eşlemesinde bir tedarikçi komisyon yüzdesi tutulur. Bu oran sağlayıcıdan senkronlanır, raporlama girdisidir ve satış fiyatına eklenmez.
• Markup kurallarında "tedarikçi" kriteri, sağlayıcıyı değil seferi yapan otobüs firmasını ifade eder; böylece firma bazında farklı kâr kuralı tanımlanabilir.
• Otobüs satış raporu firma ve sağlayıcı filtresiyle alınır.

Dağıtıcı üzerinden satış yapılan modellerde sözleşmenin tarafını ve belgeye kaydı sağlayıcınızla ve Bakanlıkla teyit edin.