Alt acente ağı nasıl kurulur? Otobüs biletinde GSA ve bayi yapısı

Otobüs bileti satışında büyümenin en hızlı yolu, satışı kendi ofisinizin dışına taşımaktır. Mahalle aralarındaki yazıhaneler, turizm acentaları ve bölgesel satış noktaları, sizin sağladığınız altyapıyla bilet satabilir; siz de her satıştan kendi payınızı alırsınız. Ancak otobüs biletinde bu yapı, uçak veya otel satışından farklı bir hukuki çerçeveye oturur. Bu rehberde alt acente ağını hukuki modelden kâr zincirine, kredi limitinden yetkilere kadar adım adım ele alıyoruz. Örneklerde DIJI.TECH'in otobüs bileti yazılımı ve onun B2B kanalı olan otobüs bileti acente sistemi kullanılıyor.

Alt acente ağı nedir?

Alt acente ağı, bir ana acentenin satış altyapısını, kâr kurallarını ve kredi imkânını kendisine bağlı satış noktalarına açtığı bayi yapısıdır. Alt acenteler ana acentenin portalına kendi kullanıcılarıyla girer, sefer arar, koltuk seçer ve bilet satar; ana acente ise ağın kâr oranlarını, kredi limitlerini ve yetkilerini yönetir.

Ağ tek katmanlı olabileceği gibi, araya bölgesel dağıtım yapan GSA'lar da girebilir. Bu durumda ana acente GSA'lara, GSA'lar da kendi alt acentelerine satış imkânı açar. Her katman fiyatın üzerine kendi payını ekler ve kendi altındaki satış noktalarını yönetir. GSA kavramını GSA sözlük maddesinde ayrıca açıkladık.

Otobüs biletinde alt acente ağının yasal çerçevesi nedir?

Otobüs biletinde alt acente ağının yasal çerçevesini Karayolu Taşıma Yönetmeliği belirler ve yönetmelikte "alt acente" diye ayrı bir kavram yoktur. Yönetmeliğe göre acentelik için F1 veya F2 yetki belgesi gerekir ve F türü belge sahipleri yalnızca sözleşme yapıp belgelerine kaydettirdikleri firmalar adına bilet satabilir.

Ağı kurarken dikkate almanız gereken hükümler şunlardır:

• Yetki zorunluluğu (md. 5 ve 6): Yolcu taşımacılığında acentelik, Bakanlıktan alınan F türü yetki belgesiyle yapılır; F1 yurt içi, F2 yurt içi ve uluslararası acentelik içindir.
• Acentelik sözleşmesi (md. 42): F türü belge sahipleri, adına bilet satacakları firmalarla acentelik sözleşmesi yapıp bunu belgelerine kaydettirmek zorundadır ve yalnızca bu firmalar adına işlem yapabilir.
• Firma sayısı ve şube (md. 14/5): F1 ve F2 sahipleri en fazla 20 firmayla acentelik sözleşmesi yapabilir; açılan her şube için sermaye şartı katlanarak artar. Sadece internet üzerinden faaliyette firma sayısı sınırı uygulanmaz.
• Sorumluluk (md. 40/1): Acenteler, bu sıfatla yaptıkları faaliyet ve işlemlerden taşımacılarla birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur.
• Komisyonculuk yasağı (md. 41/1): Yolcu taşımacılığında komisyonculuk yapılamaz; ağdaki satış noktalarını bu yüzden "komisyoncu" olarak değil acente olarak konumlandırın.

Bu hükümlerin pratik sonucu şudur: ağınızdaki her satış noktasının hangi belgeyle ve hangi firmalar adına satış yaptığı net olmalıdır. Bir alt acentenin sizin sözleşmeleriniz üzerinden satış yapıp yapamayacağı yönetmelikte açıkça düzenlenmediği için modeli kurmadan önce Bakanlıkla ve hukuk danışmanınızla teyit edin. Belge şartlarının ayrıntıları F1 ve F2 yetki belgesi rehberinde, sözleşmenin işleyişi acentelik sözleşmesi maddesindedir.

Hangi ağ modelleri kurulabilir?

Otobüs biletinde üç temel ağ modeli vardır: kendi belgenizin altında şube açmak, kendi yetki belgesi ve sözleşmeleri olan bağımsız acentelerle çalışmak ve bölgesel GSA'lar üzerinden büyümek. Modeller hukuki sorumluluk, sermaye ihtiyacı ve kontrol düzeyi bakımından birbirinden ayrılır.

Çoğu ana acente bu modelleri birlikte kullanır: büyük şehirlerde şube, çevre illerde bağımsız alt acente, uzak bölgelerde GSA. Önemli olan, her satış noktasının modelini sözleşmede ve yazılımda aynı şekilde tanımlamaktır.

Alt acente ağı adım adım nasıl kurulur?

Alt acente ağı altı adımda kurulur: hukuki model belirlenir, ağın katmanları tasarlanır, kâr politikası kurulur, kredi limitleri tanımlanır, yetkiler açılır ve satışlar raporlarla izlenir. Sıralama önemlidir; yazılımda acente açmadan önce hukuki ve finansal çerçevenin hazır olması gerekir.

1. Hukuki modeli netleştirin: Şube mi, bağımsız alt acente mi çalışacağınızı belirleyin; her satış noktasının belge ve sözleşme durumunu teyit edin.
2. Katmanları tasarlayın: Doğrudan bağlı alt acentelerle mi, bölgesel GSA'lar üzerinden mi büyüyeceğinize karar verin.
3. Kâr politikasını kurun: Kendi markup kurallarınızı, hizmet bedelini ve alt acentelerin ekleyebileceği satıcı komisyonu politikasını belirleyin.
4. Finansal sınırları tanımlayın: Her alt acente için kredi limiti, ödeme yöntemi ve tahsilat takvimini sözleşmeye yazın.
5. Yetkileri açın: Alt acenteleri panelde oluşturun, otobüs modülünü ve iptal yetkisini acente bazında açın, kullanıcı rollerini tanımlayın.
6. Raporlarla izleyin: Satış ve komisyon raporlarını düzenli inceleyip limit ve yetkileri performansa göre güncelleyin.

Kâr payı katmanlar arasında nasıl kurgulanır?

Kâr payı, her katmanın fiyatın üzerine kendi markup'ını eklediği bir zincirle kurgulanır. DIJI.TECH'te zincir kiracı, GSA ve acente katmanlarından oluşur; her katman yalnızca görmeye yetkili olduğu katmanları görür, zincirin tamamı tarayıcıya gönderilmez ve net fiyat yalnızca kiracı tarafında görünür.

Markup kuralları her katmanın kendi ekranında tanımlanır ve genel, ülke, otobüs firması, fiyat aralığı, seyahat tarihi ve satış kanalı gibi kriterlere bağlanabilir; rezervasyon, yolcu, bilet veya bacak başına uygulanır. Kurallar kaydedilmeden önce simülatörle denenebilir. Alt acentenin ödeme ekranında eklediği satıcı komisyonu yüzde veya sabit tutar olabilir, e-bilette "Servis Bedeli" satırı olarak görünür ve iptalde iade oranında geri alınır.

Bir sınırı baştan bilin: firmanın kendi 3D Secure sayfasında ödenen seferde markup, satıcı komisyonu ve kupon uygulanmaz; bu seferlerde acente yalnızca fiyatın içindeki firma komisyonunu kazanır. Kâr politikanızı bu seferlerin payına göre gözden geçirin. Ayrıntılar fiyatlandırma ve markup sayfasındadır.

Kredi limiti ve cari hesap nasıl yönetilir?

Kredi limiti, alt acentenin peşin ödeme yapmadan cari hesabıyla satış yapabileceği üst tutardır ve ağın tahsilat riskini sınırlayan ana araçtır. DIJI.TECH'te her acente kaydında kredi limiti tutulur; otobüs bileti cariyle ödendiğinde bakiye ve limit birlikte kontrol edilir, firma tüm koltukları reddederse borç geri alınır.

Alt acente arama ekranında kendi bakiyesini, kredi limitini, kullanılabilir bakiyesini ve son otobüs satışlarını görür; böylece limit dolmadan önce ödeme planlayabilir. Kart tercih eden alt acente ön ödemeli seferlerde kiracının sanal POS'uyla ödeyebilir. Alt acente, ön ödemeli seferi portaldaki diğer ürünlerle aynı sepette toplayıp tek ödemeyle kapatabilir.

Limit belirlerken alt acentenin satış hacmini, ödeme geçmişini ve teminat durumunu esas alın. Yeni bir alt acenteye düşük limitle başlayıp düzenli ödeme gördükçe artırmak, en yaygın ve en güvenli yaklaşımdır. Cari kavramını cari hesap sözlük maddesinde açıkladık.

Yetkiler: kim neyi satar, kim iptal eder?

Yetkiler, hangi alt acentenin otobüs bileti satabileceğini ve iptal işlemi yapabileceğini belirler. DIJI.TECH'te otobüs modülü acente bazında açılıp kapatılır, kullanıcı bazında ürün erişimi ayrıca atanır; otobüs iptali için de acente düzeyinde ayrı bir yetki vardır ve rol izniyle birlikte çalışır.

Bu yapı iki pratik kurgu sağlar. Birincisi, yeni katılan bir alt acenteye önce yalnızca satış yetkisi verip iptalleri merkezde tutabilirsiniz. İkincisi, GSA kendi alt acentelerinin iptal yetkisini açıp kapatabilir; böylece bölgesinde hangi satış noktasının iptal yapabileceğine GSA karar verir. GSA alt acentelerin rezervasyonlarını kendi listesinde görmez; merkezde toplanan iptaller kiracı (ana acente) panelinden yürütülür. İptal her durumda iki adımlıdır: önce iade teklifi alınır, sonra onaylanır; iade ödeme kaydına göre cariye veya karta yapılır.

Ağın performansı nasıl izlenir?

Ağın performansı, otobüs satış raporu ve satıcı komisyonu raporuyla izlenir. DIJI.TECH'te otobüs satış raporunda acente kendi satışlarını, GSA kendisinin ve alt acentelerinin satışlarını, kiracı tüm satışları görür; rapor işlemi yapan kullanıcıya, duruma, firmaya, sağlayıcıya ve tarih aralığına göre filtrelenir.

Raporda rezervasyon no, satış tarihi, müşteri, kalkış, varış, firma, koltuk sayısı, net, komisyon ve toplam sütunları yer alır ve Excel ile PDF olarak dışa aktarılır. Satıcı komisyonu raporunda otobüs filtresiyle alt acentelerin eklediği servis bedelleri ayrıca izlenir. Bilmeniz gereken iki sınır vardır: satış raporunda markup tek bir kiracı katmanı olarak sayılır, yani GSA veya alt acente kendi katmanını raporda ayrı göremez; ayrıca GSA'nın rezervasyon listesi yalnızca kendi kayıtlarını gösterir, alt acentelerin satışları raporda görünür. Rapor ve panel ekranlarının ayrıntısı B2B otobüs bileti yazılımı sayfasındadır.

Alt acente sözleşmesinde neler olmalı?

Alt acente sözleşmesi, yazılımda tanımladığınız kuralların hukuki karşılığıdır. Kâr payı, kredi limiti, iptal yetkisi ve müşteri verisinin kullanımı sözleşmede yazılı değilse, anlaşmazlık anında yazılımdaki ayarlar tek başına sizi korumaz. Aşağıdaki tablo sözleşmede bulunması gereken başlıkları özetler.

Müşteri verisi başlığını hafife almayın. 6698 sayılı Kanun'a göre veri sorumlusu, verilere hukuka aykırı erişimi önlemek için gerekli teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır; alt acenteyle veri paylaşımını bu çerçevede kurgulayın.

Alt acente ağında sık yapılan hatalar nelerdir?

Alt acente ağında en sık yapılan hatalar, hukuki teyit yapılmadan ağın büyütülmesi, kredi limitlerinin performansa göre güncellenmemesi ve iptal yetkisinin herkese açılmasıdır. Bu hatalar genellikle ağ küçükken fark edilmez, satış hacmi arttığında birden görünür hâle gelir.

• Belgeyi varsaymak: TÜRSAB belgesi olan her işletmenin otobüs bileti satabileceğini düşünmek. TÜRSAB belgesi tek başına yeterli değildir; F1 veya F2 ve acentelik sözleşmesi gerekir.
• Tek tip limit: Bütün alt acentelere aynı kredi limitini vermek ve ödeme geçmişine göre güncellememek.
• Kontrolsüz iptal: İptal yetkisini her alt acenteye açmak ve firmanın iptal süresinin müşteriye yanlış anlatılmasına zemin hazırlamak.
• Görünmeyen kâr: Firmanın 3D sayfasıyla satılan seferlerde markup uygulanmadığını hesaba katmadan kâr hedefi koymak.
• Raporu sonradan okumak: Satış ve komisyon raporlarını yalnızca ay sonunda incelemek; anormal iptal veya limit kullanımını geç fark etmek.

Bu hataların hepsi, yazılımdaki ayarlar ile sözleşmedeki maddeler aynı dili konuştuğunda büyük ölçüde önlenir.